Вы на странице "Край у гады ВАВ 1941 - 1945"

 

Край у гады ВАВ 1941-1945 
     Шклоўскі раён акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў сэрэдзіне ліпеня. г. Шклоў – 12 ліпеня 1941 года.
     Гітлераўцы правялі на тэрыторыі раёна карныя аперацыі «Карлсбад» (кастрычнік 1942), «Такавішча цецерукоў» (чэрвень 1943), «Паляванне на зайцоў» (кастрычнік 1943), «Паляванне на качак» (кастрычнік 1943).
     За час акупацыі карнікі спалілі 19 вёсак цалкам і 137 вёсак часткова, знішчыллі і ў іх 2142 чалавекі.
     На тэрыторыі Шклоўскага раёна дзейнічалі антыфашысцкае падполле, Шклоўскія падпольныя райкомы КП(б)Б і ЛКСМБ, партызанская брыгада «Чыкіст», асобныя партызанскія атрады 1-ы, 5-ы, 10-ы, 25-ы, 60-ы імя М. Ф. Сядлецкага, якія уваходзілі ў Шклоўскую ваенна-аператыўную групу, а таксама партызанская брыгада «Звязда», 35-я, 61-я, 115-я Горацкая, партызанскі полк 277-ы, асобныя партызанскія атрады 2-і, 3-і, 112-ы Горацкі, 278-ы.
     Антыфашысцкае падполле дзейнічала ў жніўні 1941 года – лістападзе 1943 года. Складалася з 13 падпольных груп, уключала больш за 100 чалавек.
     Веска Еўдакімавічы у Вялікую Айчыйную вайну акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі з ліпеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года.
     Вестка аб пачатку вайны ў вёску Еўдакімавічы прыйшла 22 чэрвеня 1941 года. Жах ахапіў усіх, ад старога да малога, асабліва былі ўзрушаныя дзеці.
     Мужчынскае насельніцтва было прызвана ў рады Чырвонай Арміі, усепайшлі на фронт. Працаздольныя жанчыны замянілі на ўсіх месцах мужчын. Штодня ўсе маладыя жанчыны сыходзілі ў Магілёў, дзе будавалі абаронныя збудаванні, капалі супрацьтанкавыя равы, умацоўваючы гэтым самым, робячы непрыступным горад Магілёў. Работнікі ферм калгаса зганялі жывёлу на ўсход, каб не дасталася ворагу.
     У пачатку ліпеня 1941 года на нашу тэрыторыю прыйшла вайна, з усімі жахамі і страхамі. Нямецкія самалёты бамбілі мясцовасць. Зсушы тэрыторыю абстрэльвалі зеніткамі, ад варожых снарадаў гарэлі хаты. Людзі хаваліся ў акопах, наспех выкапаных на агародах.
     13 ліпеня 1941 года немцы занялі нашу тэрыторыю. З гэтага моманту пачаліся чорныя дні для жыхароў. Першае з’яўленне гітлераўцаў у вёсцы паказала, хто яны ёсць. Адразу ж нямецкія салдаты кінуліся па хлявах лавіць курэй, гусей, рэзаць свіней. Кожны двор быў абкладзены падаткам натурай (з кожнага двара павінны былі здаць па 500 літраў малака, 300 штук яек, 15 пудоў збожжа, тону бульбы). Немцы гаспадарылі як у сябе дома.
     У памяшканні сельскага Савета, школы, крамы размясцілася нямецкая жандармерыя. Тут жа ў асобных будынках школы размясцілі лагер ваеннапалонных. Ваеннапалонных выкарыстоўвалі для высечкі лесу ўздоўж шашы на адлегласці 300 метраў, каб добра праглядалася тэрыторыя. Фашысты вельмі баяліся партызан. Жандары ў бункер саджалі ўсіх, хто аказваў супраціўленне або найменшае непадпарадкаванне мясцовым уладам. Кожны тыдзень гестапаўцы бралі ў каго-небудзь з жыхароў карову і рэзалі для сябе, такім чынам за тры гады акупацыі амаль увесь скот быў знішчаны ў вёсцы. Немцы прымушалі кожны двор здаць цёплыя рэчы для нямецкіх салдат на фронт (ваўняныя шкарпэткі, пальчаткі, валёнкі, швэдар). Хто не здаў, таго білі палкамі, кідалі ў склеп, які знаходзіўся ў жандармерыі, дзе праводзілі катаванні.
     Здзекаваліся ворагі над нашымі ваеннапалоннымі: марылі іх голадам. Калі хто-небудзь з жыхароў выносіў палонным бульбы ці хлеба кавалак, іх таксама білі. Палонныя паміралі ад голаду, хто спрабаваў бегчы, іх тут жа растрэльвалі. Лагер быў абнесены калючым дротам, ахоўваўся жандарамі. Кожны вечар жандары рабілі засаду на партызан, выязджалі ў суседнія вёскі, якія знаходзіліся пабліз лесу.
     Моладзь, што засталася ў вёсцы, немцы зганялі ў Нямеччыну. Так, былі сагнаныя на чужыну Чэлачаў Парфён, Волкаў Уладзімір, Грыгор’еў Пётр, Волкаў Мікалай, Іваноўскі Іван, Іваноўскі Васіль, Іваноўскі Павел, Іваноўская Наталля, Іванаўская Алена і іншыя. Некаторыя з іх не вярнуліся дадому, а некаторыя вярнуліся хворымі, з калецтвамі і памерлі дома. У час акупацыі ў вёсцы былі эпідэміі хвароб, якія забралі многія жыцці. Так, ад эпідэміі сыпнога тыфу памерлі: Іванова Пелагея, Іванова Марыя, Грыгор’ева Праскоўя, Котава Вольга, Котава Аляксандра, Варэнікава Вольга, Кісялёва Хрысціна, Кісялёва Вольга, Кісялёва Кацярына і іншыя.
     У 1943 годзе ў сувязі з разгорнутымі дзеяннямі беларускіх партызан на Шклоўшчыне пасёлак вёскі Еўдакімавічы, які размяшчаўся ўздоўж шашы Кіеў-Ленінград, быў спалены фашыстамі. Людзі выскоквалі з падпаленых дамоў, хто ў чым быў. І так было спалена 15 дамоў, жыхары засталіся без прытулку, адзення. Сем’і пагарэльцаў былі адпраўлены ў Германію. Гэта сем’і Іваноўскага Івана, Цішкоўскай Кацярыны, Гапеевай Тэклі. За сувязь з партызанамі былі схоплены і расстраляны маладыя хлопцы: Вашчанка Міхаіл Данілавіч, Казіміраў Пётр Дзмітрыевіч, Грыгор’еў Пётр Якаўлевіч.
     Не вярнуліся з фронту 59 чалавек. У асобных сем’ях загінула па 3 чалавекі. Так, у Волкава Аксёна не вярнуліся з фронту тры сыны. У Котава Якава – тры сыны, у Варэннікава – два сыны.»
     За гераізм у барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў звыш 300 тыс. воінаў-беларусаў былі ўзнагароджаны баявымі ордэнамі і медалямі. 443 беларусы сталі Героямі Савецкага Саюза.
     Подзвігі многіх нашых суайчынікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны здаюцца нам амаль неверагоднымі. Яны выклікаюць у нас гонар.
     Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 лістапада 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым гераізм і мужнасць гвардыі сяржант Панцялей Ігнатавіч Ярмоленка, уражэнец вёскі Пруды Заходскага селькага Савета Шклоўскага раёна, быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».  
     Шклоўскі раён быў вызвалены ў ходзе праведзеных на першым этапе аперацыі «Баграціён» войскамі 3-га і 2-га Беларускіх франтоў Віцебска-Аршанскай (23–28.06.1944) і Магілёўскай (23–28.06.1944) наступальных аперацый. Шклоў вызвалены 27.06.1944 годзе часткай сіл 70-ы, 222-й стралковых дывізій 33-й арміі і часткай сіл штурмавой і знішчальнайавіядывізій 4-й паветранай арміі 2-га Беларускага фронту.
     9 мая 1945 года наступіў гістарычны дзень канчатковага разгрому фашысцкай Германіі, дзень Вялікай Перамогі нашага народа над германскім імперыялізмам...
     24 чэрвеня 1945 года адбыўся парад Перамогі ў Маскве на Чырвонай плошчы.
     Вялікім гонарам – быць удзельнікам гэтага гістарычнага Параду, быў удастоены Сяргей Юр’евіч Цароў, ураджэнец вёскі Рудзіцы Заходскага сельскага савета Шклоўскага раёна.
     Сляды вайны: матэрыяльныя і людскія страты
     На могілках у вёсцы Еўдакімавічы пахаваны 30 савецкіх воінаў, якія ў чэрвені – ліпені 1944 г. памерлі ад ран у шпіталі, што размяшчаўся ў вёсцы. На франтах загінулі 59 вяскоўцаў.
Ад часоў першабытных
1917 - 1941 гады
Край у гады ВАВ
1941 - 1945
1945 - да нашых дзён 
Аграгарадок Еўдакімавічы 
213004, Могилёвская обл., г.Шклов ул.Советская д.2
E-mail: Shklov-cbs@yandex.ru
тел. 8(0239)-32-141; 8(0239)-31-460
Design and development Victoria Voronkova